Tarihi Türk yurdu Kırım’ı 12 yıl önce işgal eden Rusya, her geçen gün insanlarımıza baskıyı artırıyor. 26 Haziran Kırım Tatar Millî Bayrak Günü’nde Rusya, Kırım’daki insanları sindirme, ifade özgürlüğünü kısıtlama amacıyla, Kırım’da yaşanan insan hakkı ihlallerini, siyasi tutuklularla ilgili bilgileri paylaşan “Kırım Dayanışması”nı hedef aldı. Rusya Federasyonu Adalet Bakanlığı, çok sayıda Kırım Tatar aktivisti ve Kırım Dayanışması sivil toplum teşkilatını “yabancı ajan” ilan etti.
Bilindiği üzere, Şubat 2014’de tarihi Türk yurdu Kırım’ı işgal eden Rusya, Şubat 2022’de Ukrayna’ya topyekûn savaş açmıştı. Kırım’da işgalden bu yana kurmaca suçlamalar ile evlerine yapılan baskınlar sonrası gözaltına alınan, ardından tutuklanan, uzun yıllar hapse mahkûm edilen siyasi tutuklular sonrasında da Kırım’dan evlerinden çok uzak Rusya hapishanelerine gönderilmektedirler. Bütün bu uygulamalar ile işgalciler siyasi tutukluları, onların ailelerini ve Kırım’da yaşayan insanları sindirmek, korkutmak, Kırım’dan ayrılmalarını sağlamaya çalışmaktadır. Çok uzun süreli, 13 yıl, 15 yıl, 17 yıl, 19 yıl hapse mahkûm edilen siyasi tutuklular, insan hakları aktivistlerine göre, hiçbir suç işlemediği halde işgalcilerin yaptıkları insan hakkı ihlallerini duyuran, yapılan baskılara karşı çıkan, kendisinden önce tutuklanan siyasi tutuklulara ve ailelerine yardım eden, gazeteciler, aktivistler ve din adamlarıdır.
Kırım’da insanlarımızı yıldırmak için çok çeşitli yöntemler uygulayan işgalciler Kırım Tatar Millî Bayrak Günü’nde bunun bir örneğini daha verdiler. Bayrak hepimiz için çok önemli olup bağımsızlığın, vatan sevgisinin simgesidir. Tarak tamgalı Gökbayrak da kimliğin, adaletin ve özgürlüğün sembolü olarak Sovyet zamanındaki yasaklardan sonra bugün de Rus işgaline karşı yapılan büyük mücadelenin en güçlü simgesidir. “Kırım Tatar Millî Bayrak Günü” bu anlamda daha çok önem arz etmektedir. İşte bu önemli günde Rus işgalciler baskıcı politikalarının bir örneğini daha verdiler.
Kırım Tatar gazeteci ve insan hakları aktivisti Lutfie Zudieva’nın sosyal medya hesabındaki paylaşımına göre:
“Kırım Dayanışması” sivil toplum teşkilatını ve bu sivil toplum teşkilatı ile bağlantılı gördüğü Rusya Federasyonu Adalet Bakanlığı,11 kişiyi “yabancı ajan” ilan etti.
– İnsan hakları aktivisti siyasi mahkûm Server Mustafayev
– Kamu avukatı Dilyaver Memetov
– Kamu savunucusu Mustafa Seidaliyev
– Avukat Emil Kurbedinov
– Avukat Edem Semedlaev
– İnsan hakları aktivisti ve Avukat Lilya Gemeci
– Kamu savunucusu Server Cholakchik
– Gazeteci ve insan hakları aktivisti Lutfie Zudieva
– Muhabir Zedin Adzhikelyamov
– Muhabir Ruslan Paralamov
– İnsan hakları aktivisti “Kırım Detstvo” projesinin koordinatörü Mumine Salıeva
İşgalcilerin “yabancı ajan” ilan ettiği bir sivil toplum kuruluşu olan Kırım Dayanışması (Krymskaya Solidarnost), Rusya’nın Kırım’ı işgal etmesinden sonra 2016 yılında kurulan insan hakları ve sivil toplum hareketidir. Kırım’da kaçırılan, ev baskınları sonrası götürülen, tutuklanan Kırım Tatar siyasi tutsaklara, ailelerine destek olmaktadır.
“Kırım Dayanışması”nı, insan hakları savunucularını, gazetecileri ve avukatları hedef alan “yabancı ajan” yasası 2012 yılında Vladimir Putin’in devlet başkanlığına geri dönmesine karşı yapılan protestolara karşı yürürlüğe girdi. Ancak yasa, çok sayıda değişiklikle aşamalı olarak genişletilerek otoriter rejimin kullanışlı bir aracına dönüştü. Yasaya göre “yabancı ajan” olarak belirlenen kuruluşlar ve bireyler, faaliyetlerinde önemli kısıtlamalarla karşı karşıya kalmakta ve yasaya uyulmaması durumunda önemli para cezaları veya cezai kovuşturma riski ile karşılaşmaktadır. Ayrıntılı raporlarını Rusya devletine bildirmekle yükümlü tutulmaktadır. Yayınlarında ve sosyal medya paylaşımlarında “yabancı ajan” ibaresini yazmaları gerekmektedir.
“Yabancı ajan” ilan edilen Server Mustafayev, “Kırım Dayanışması” koordinatörü, insan hakları savunucusu, gazetecidir. Server Mustafayev (DT: 5 Mayıs 1986), 21 Mayıs 2018’de tutuklandı, 14 yıl hapse mahkûm edildi.
Kırım’da yaşanan hukuksuzlukları dünyaya duyuran Kırım Tatar aktivist ve gazeteci Lütfiye Zudiyeva, 16 Mayıs 2025 tarihinde “yabancı ajan” ilan edilmiş, bu karara yaptığı itirazlar ise reddedilmişti. Gazeteci, 2024 yılında evine yapılan baskın ve arama sonrası gözaltına alınmıştı. Temmuz 2023’te ise Kırım Tatar Millî Meclisi (KTMM) Başkan Yardımcısı Nariman Celal, Kırım Tatar aktivistler Asan Ahtemov ve Aziz Ahtemov’a destek vermek için mahkemeye gelen çok sayıda Kırım Tatarla birlikte alıkonulmuştu. İşgalci mahkeme bu olay sonrasında Zudiyeva’yı 12 bin ruble para cezasına çarptırdı. Zudiyeva, 2019 yılında da bir sosyal medya paylaşımı gerekçe gösterilerek işgalciler tarafından alıkonulmuştu.
İnsan hakları aktivisti, “Kırım Detstvo” (Kırım Çocukluğu) projesinin koordinatörü Mumine Salıeva, Kırım Dayanışması aktivisti ve gazeteci Seyran Saliyeva’nın (16 yıl hapse mahkûm edildi) ardından, Kırım Tatar siyasi tutsakların babasız büyümek zorunda kalan çocuklarına destek olmak amacıyla kurulan Kırım Çocukluğu Projesi’nin koordinatörlüğünü yürütmektedir.
Avukatlar, Kırım’daki hukuksuzluğa karşı duran ve sahte suçlamalarla yargılanan insanlara yardım eden avukatlar üzerine de baskılar da giderek artmaktadır. Kırım Dayanışması toplantılarına baskınlar yapılmış, avukatlara “resmî uyarılar” ile cezalar verilmiştir. Hukuk ofislerine baskın yapılarak dokunulmazlık kapsamındaki gizli müvekkil dosyalarına el konulmakla kalmayıp avukatlar Lilya Gemeci, Nazim Şeyhmambetov, Rüstem Kamilev’in 2022 yılında avukatlık lisansları, savunma hakkı tanınmadan hukuksuzca iptal edildi. 11 Aralık 2025 tarihinde ise avukatlar Edem Semedlayev, Nazim Şeyhmambetov, Elvina Semedlayeva, Rüstem Kamilev ve Lilya Gemeci’nin mesleki dokunulmazlık kapsamındaki gizli müvekkil dosyalarına el konuldu. Avukat Emil Kurbedinov’un evi, 2016 yılına ait eski bir sosyal medya paylaşımı gerekçe gösterilerek arandı ve kendisi 10 gün tutuklu kaldı.
İşgalci güçler, insan hakları savunucularını, avukatları, gazetecileri sindirerek Kırım Tatarlarının savunmasız kalmasını ve vatanlarını terk etmesini hedeflemektedir.
Rusya işgalindeki Kırım’da, Kırım Tatar Millî Bayrak Günü’nde “Kırım Dayanışması”, insan hakları savunucuları, avukatlar ve gazetecilerin “yabancı ajan” ilan edilmesi hakkında kararın kaldırılması, siyasi tutukluların özgürlüğüne kavuşmasını diliyoruz.
