Kırım Türklerinin tarihi vatanı Kırım’ın 2014 yılında Rusya’nın işgaliyle başlayan ve 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya topyekûn savaş açmasıyla işgalcilerin insan hakları ihlalleri artarak devam ediyor. İşgal altındaki bölgelerde insan hakları ihlallerini duyurmaya çalışanlar, baskılarla karşılaşıyorlar. Kırım’da kurgulanmış suçlamalarla evleri basılan insan hakları savunucuları, aktivistler, gazeteciler ve din adamları ev baskınları sonrasında gözaltına alınarak tutuklanıyor. İnsan hakları savunucularının görüşüne göre Kırım’daki siyasi tutuklular; herhangi bir suçları olmayan, işgale ve insan hakları ihlallerine karşı çıkan gazeteciler, aktivistler ve din adamlarıdır. Kırım’daki siyasi tutuklular, genellikle on yılı aşkın (15,17,19 yıl) hapis cezalarına çarptırılarak, yine yasa dışı bir biçimde Kırım’dan uzaktaki Rusya hapishanelerine naklediliyorlar.
Suçsuz yere Rusya esaretinde olan siyasi tutuklular kötü koşullardaki hapishanelerde sağlık sorunları yaşamakta, uygun tedavi alamamaları yüzünden de sağlık durumları daha da kötüleşmektedir. Uzun süreli ağır hapis cezalarına mahkum edilmelerinin yanında Kırım’dan çok uzak yerlerdeki Rusya hapishanelerine naklediliyorlar. Bu “transfer” sürecinde siyasi tutuklular mahkum taşıma araçları ile Rusya’nın başka bir hapishanesine nakledilirken, temizlenmeyen “ara etap” denilen toplanma merkezlerinde günlerce bekletiliyorlar. Bu nakiller sırasında siyasi tutuklulardan aileleri bir iki ay gibi uzun süre hiç haber alamıyorlar. Esir takası ile serbest kalan şimdi Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi olan Nariman Celal, Kırım Tatar Millî Meclisi Başkan Yardımcısı iken 17 yıl hapis cezası almıştı. Eşi Leviza Celal, yaklaşık iki ay boyunca kocasından hiçbir haber alamamış, sonunda eşinden gelen mektupla Minusinsk hapishanesinde (Kırım’a 5.330 km. uzak) olduğunu öğrenebilmişti.
Rusya esaretindeki siyasi tutukluların maruz kaldıkları işkence ve kötü muameleler nedeniyle sağlık durumları kötüleşmekte, zaten hasta olanlar daha da hastalanmaktadırlar. Gerekli tıbbi destek sağlanmayan ağır hastalar arasında maalesef hayatını kaybeden siyasi tutuklular da olmaktadır.
Rus hapishanelerinde hayatını kaybedenleri saygı ve rahmetle anıyor, aile ve yakınlarına sabır diliyoruz.
Rusya esaretinde hayatını kaybedenler:
İbrahim Kuconov,19 Kasım 1973 doğumlu, 8 Temmuz 2026’da vefat etti. Luhansk’lı Ukrayna vatandaşı Kucanov, esaret altındayken gördüğü işkenceler ve tıbbi ihmaller nedeniyle hayatını kaybetti. “Esaretteki Siviller” girişimi tarafından Kucanov’un esaret altında ağır sağlık sorunlarına rağmen işkence gördüğü, elektrik şokuna maruz kaldığı ve kalp krizi geçirdiği belirtildi.
Ailesi, Kucanov’un tıbbi yardım alamadığı için ikinci bir kalp krizi sonucu hayatını kaybettiğini, ayrıca İbrahim Kucanov’un 2022 yılında Rus işgal güçleri tarafından kaçırılan oğlu Artem’in de hala Rus esareti altında tutulduğunu bildirdi.
Rustem Viratti, 28 Aralık 1964 doğumlu, Rus esaretinde 12 Mart 2025’te vefat etti. Rus işgal güçleri tarafından evine birçok kez baskın yapıldı. 16 Mart 2023’te yapılan baskın ve aramanın ardından Rustem Viratti gözaltına alınarak Rus işgalciler tarafından tutuklandı. Gözaltına alındığında sağlıklı olan Rustem Viratti hapishanede ciddi işkencelere maruz kaldı ve Viratti’nin sağlığı hapishanede kötüleşti; hiçbir sağlık sıkıntısı yokken kan şekeri seviyesi yükseldi, bacaklarında şiddetli şişme görüldü ve akciğerlerinde sıvı birikimi meydana geldi.
Yakınları Rustem Viratti ile son olarak 7 Şubat 2025’te iletişim kurdu. Bir daha haber alamadıkları Viratti’nin 12 Mart 2025’te Dmitrovgrad Ulyanovsk’ta hapishanede hayatını kaybettiği öğrenildi.
Cemil Gafarov, 1963 doğumlu olan siyasi tutuklu Cemil 10 Şubat 2023’te vefat etti. Gafarov, kronik böbrek ve kalp hastalıkları olmasına rağmen Kırım’da işgalcilerin yaptığı baskında gözaltına alınarak tutuklandı. 13 yıl hapse mahkum edilen Gafarov hastalıkları ile ilgili tıbbi yardım alamadı. Sağlık durumu kötüleşmesine rağmen hapishane yönetimi, uygun tıbbi muayeneden geçmesine izin vermedi.
Böbrek diyalizi gereken Cemil Gafarov avukatı Emil Kurbedinov ile yaptığı görüşmesinde, “başka cezaaevine sevk edilirken hayatta kalır mıyım belli değil. Haftalarca yolda nasıl dayanacağım? Yol benim için çok zor olacak…” demişti.
Cemil Gafarov’un Rus esaretinde 10 Haziran 2021 tarihinde kalp krizi geçirdiği, hastaneye kaldırıldığı, ancak kaldırıldığı hastanede kendisine tedavi uygulanmadığı, sadece hastanede tutulduğu avukatları tarafından paylaşıldı. Gafarov’un ağır hastalıkları nedeniyle avukatlarının ev hapsine alınması talebi ise Rus Mahkemesi tarafından reddedildi.
10 Şubat 2023’te Nvoçerkassk’daki hapishanede vefat eden Cemil Gafarov’un cenazesini, eşi Raziye Gafarov ile avukatları Lilya Gemeci ve Edem Semedlayev teslim aldı ve 15 Şubat’ta Akmescit’te Mamak köyünde toprağa verildi.
Tişörtündeki yazı: “Sürgünde Doğanlar Bugün Yine Sürgünde”
Kostyantın Şırıng, 15 Nisan 2020’de casusluk suçlamasıyla tutuklanarak 12 yıl hapse mahkum edildi. Orenburg bölgesindeki cezaevine sevk edilen Şırıng, kalp damar rahatsızlıklarına rağmen uygun tıbbi tedavi göremediği için hayatını kaybetti.
Kalp damar rahatsızlığı olan ve acil kalp ameliyatı olması gereken Ukraynalı siyasi tutsak ailesine yazdığı mektuplarda cezaevindeki zor şartlar nedeniyle sağlık durumuun kötüleştiğini, cezaevi idaresinin elinde olan tüm ilaçlara el koyduğunu ve uygun tedavisinin sağlanmadığını bildirmişti.
Rus hapishane idaresine defalarca tıbbi yardıma ihtiyaç duyduğunu belirtti. Hastaneye götürülme talebine karşılık hastaneye götürülerek tedavisi yapılmadı onun yerine hücreden hücreye nakledildi. Kostyantın Şırıng 7 Şubat 2023 tarihinde vefat etti.
Rusya esaretinde vefat eden Cemil Gafarov, Kostyantın Şırıng’ın ölümüne sebep olan hapishane yönetimi ve doktorları hakkındaki soruşturma için aile ve avukatlarınca yapılan başvuruları işgalciler reddettiler.
Rusya esaretinde gördükleri kötü muameleler sonucu sağlıkları bozulan ve gerekli tıbbi tedavi sağlanmadığı için hayatını kaybedenleri saygı ve rahmetle anıyor, ailelerine sabır diliyoruz.
Rusya hapishanelerinde ağır hasta olan ve gerekli tıbbi tedaviyi görmek için avukatlarının tahliye talepleri reddedilen ağır hastalar, beyninde kötü huylu tümör ve birçok hastalığı olan Tofik Abdulgaziev’in, karaciğer kanseri olan ve hastalıkları hapishanede kalmasına uygun olmadığı için tahliye edilen ve bu tahliye kararı iptal edilerek tekrar hapishaneye götürülen Lenur Halilov’un bir an önce tahliye edilerek tedavilerinin yapılarak sağlıklarına kavuşmalarını diliyoruz.
