SÜRGÜNDE DOĞDU, GURBETTE VEFAT ETTİ (6 Şubat 1961 – 24 Kasım 2025)

Kırım Tatar aktivisti Edem Bekirov, Rusya’nın işgali altındaki Kırım sınırında gözaltına alındı ve hastalıklarına rağmen tutuklandı. Kötü koşullardaki hapishanede hastalıkları ilerledi. Ukrayna ile Rusya arasındaki ilk “esir takası”nda esaretten kurtuldu. Tedavisi devam ederken hayatını kaybetti. Saygı ve rahmetle anıyoruz.

 

Aktivist Edem Bekirov, Kırım Tatar Sürgünü’nde Özbekistan’a sürgün edilen ailelerin çocuklarından Ayder ve Naciye’nin çocuğu olarak Taşkent bölgesindeki Angren şehrinde dünyaya geldi.

Kırım’ı tamamen Slavlaştırmak ve Karadeniz’e tam hâkim olmak isteyen Sovyet yönetimi, Kırım Yarımadası’nın yerli halkı olan Kırım Tatarlarını 18 Mayıs 1944 tarihinde Kırım’dan sürgün etti. Kırım’ı Türksüzleştirmek için uygulanan bu sürgünlerde Kırım Tatarları, Özbekistan, Urallar ve Sibirya gibi Sovyetler Birliği’nin çeşitli bölgelerine sürgün edildiler.

 

Edem ve Gülnara çiftinin aileleri, 5 Eylül 1967’de Sovyet Hükûmeti’nin Kırım Tatarları hakkında çıkardığı Kararname (*) bağlamında Kırım’a dönebileceklerini sanarak binlerce Kırım Tatarı gibi sürgün yerlerinden Kırım’a geldiler. Ancak bu kararın Sovyet Rusya’nın bir aldatmacası olduğu anlaşıldı. Gelenlerin çoğu yeniden sürgün edildi. “Tekrar gelir, vatanımız Kırım’a yerleşebiliriz.” düşüncesiyle bu aileler, Kırım Yarımadası’nın hemen yakınındaki yerlere yerleştiler. Gülnara ve Edem çiftinin aileleri de Kırım Yarımadası’nın hemen dışında, Çongar yakınındaki Herson ili Geniçesk bölgesinde bulunan Novooleksiyivka kasabasına yerleşmişlerdi.

Gülnara Reşatkızı ve Edem Bekirov evlendiler ve Novooleksiyivka’da yaşamaya başladılar. Naciye ve Eleonara adında iki kızları oldu. Kırım Tatar aktivisti Edem Bekirov ziraat mühendisiydi. Gülnara Bekirova da Kırım Tatar Millî Meclisi üyesi ve Geniçesk Kaymakam Yardımcısı olarak görev yapıyordu. Edem Bekirov, 2000 yılında hastalanarak birinci derece engelli oldu. 2018 yılında ağır bir kalp ameliyatı geçirdi. Sağ bacağı ampute edildiği için çıkarılabilir bir protez kullanıyordu.

Kırım, Rusya tarafından Şubat 2014’te işgal edildi. Kırım Tatar aktivisti Edem Bekirov, işgal altındaki Kırım’da yaşayan annesini ziyaret etmek için 12 Aralık 2018 tarihinde yarımadaya Çongar kontrol noktasından giriş yaparken Rus işgal güçleri tarafından gözaltına alınarak tutuklandı. Kalp ve şeker hastası olan, sağ ayağı olmadığı için protez bacak kullanan ve günde 16 hap içmesi gereken Bekirov’dan akşam saatlerine kadar haber alınamadı. Daha sonra Bekirov, eşini arayarak Akmescit’teki FSB şubesinde tutulduğunu bildirdi. Kırım’da bulunan, Kremlin kontrolündeki sözde Kievskiy Bölge Mahkemesi, çok ciddi hastalıkları olan Kırım Tatar aktivisti Edem Bekirov hakkında “yasa dışı silah kaçakçılığı ve patlayıcı maddeleri yasa dışı satın alma, depolama veya bir başkasına temin etme” suçlamasıyla tutuklama kararı aldı.

Hapishanede koltuk değnekleri elinden alındığı için hareket etmekte zorlanan Edem Ağa’nın sağlığı, kötü hapishane koşullarında iyice bozuldu. Sağlığı giderek kötüleşen Edem Bekirov’un özgürlüğü için hayat arkadaşı Gülnara Bekirova, kızları Naciye ve Eleonara, Kırım Tatar aktivistler ve insan hakları savunucuları yoğun çaba gösterdiler; imza kampanyaları düzenlediler. Hapishanede sağlığı iyice kötüleşen aktivist Edem Bekirov, Ukrayna ile Rusya arasındaki “esir takası” ile 7 Eylül 2019’da esaretten kurtuldu. Dünyanın Kırım’ın işgaline yeterli tepki göstermemesinden cesaretlenen Rusya, Şubat 2022’de Ukrayna’ya topyekûn savaş açtı. Esaretten kurtulunca tedavisine başlanan Edem Bekirov’un tedavisi, bu savaş sebebiyle de aksadı. Neredeyse hayatını kaybetmek üzereyken Kırım Tatar Millî Meclisi’nin çalışmaları ve Türkiye’nin Ukrayna Büyükelçisi Yağmur Güldere’nin girişimiyle Nisan 2022’de Türkiye’ye getirildi. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinde Prof. Hayati Durmaz hocamızın yakın ilgisiyle pek çok ameliyat oldu. Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesinde tedavisine devam edildi.

Hastaneden kısmen iyileşerek çıkınca İstanbul’da kaldı. İşgalciler, kırk yıldır yaşadıkları Novooleksiyivka’daki evlerine baskın yaparak eşyalarını yağmalamış ve evlerine el koymuştu. Artık gidecek evleri de yoktu.

Edem Bekirov’un İstanbul’a geldiği ilk günlerden itibaren hep yanında olduk. Hastalığı süresince pek çok ameliyat geçirdi ve çok ağrılı günler yaşadı ama hep ruhen güçlüydü. Hayat arkadaşı Gülnara Bekirova’nın büyük desteğiyle hayatta kalmak için mücadele etti, inancını hiç yitirmedi. Her görüşmemizde “Allah’ın kudreti büyük, Allah’ın takdiri olmadan yaprak kıpırdamaz.” derdi. İşgalden kurtulan evinin bahçesinde hep beraber kahve içecek ve bize yaptığı Özbek pilavını yiyecektik.

 

İstanbul’da tedavisi devam ederken 24 Kasım 2025 tarihinde vefat eden Kırım Tatar aktivisti Edem Bekirov kardeşimizi rahmetle anıyoruz. Mekânı cennet olsun. Edem Bekirov kardeşimizi her zaman saygı ve rahmetle anacağız. Fedakâr ve mücadeleci eşi Gülnara Hanım’a, kızlarına ve sevenlerine sabır diliyoruz.

(*) 5 Eylül 1967’de SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu tarafından çıkarılan Kararname, Kırım Tatarlarının 1944 sürgününden sonra uğradıkları kitlesel “vatana ihanet” suçlamasını resmî olarak kaldıran bir kararnameydi. Kırım Tatar Millî Hareketi’nin yoğun mücadeleleri ve baskıları sonucunda çıkarılan bu kararnamede büyük bir çelişki vardı. Kararnamede, Sovyet vatandaşlarının SSCB genelinde istedikleri yere yerleşme hakkına sahip olduğu belirtilmiş; ancak hemen ardından yürürlüğe giren pasaport ve ikametgâh (propiska) yönetmelikleriyle Kırım’a yerleşmeleri tamamen engellenmiştir.

Kararnamenin kâğıt üzerindeki “serbest yerleşim” maddesine güvenerek Kırım’a dönmeye çalışan binlerce Kırım Tatar ailesi, Sovyet milisleri tarafından zorla, şiddet uygulanarak ve evleri yıkılarak yarımadadan tekrar sınır dışı edilmiştir.